Pensioenberichten GPD

Pensioenakkoord is juridisch mijnenveld

Door Henk Schutten

Het nieuwe pensioenakkoord wordt een juridisch mijnenveld. Advocaten draaien zich al warm. 'Gepensioneerden hebben een ijzersterke zaak.'

De leden van de Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden (NVOG) hebben al een bedelbrief ontvangen om een bijdrage te storten, waarmee procedures tegen het nieuwe pensioenakkoord kunnen worden betaald. Op dit moment bestaat de oorlogskas uit enkele tienduizenden euro's. Dat is lang niet genoeg, want het zal een langdurig juridisch gevecht worden, voorspelt NVOG-voorzitter Martin van Rooijen.

Zijn organisatie, die zo'n twee miljoen gepensioneerden vertegenwoordigt, richtte onlangs de Stichting Pensioenfatsoen op, die strijd gaat voeren tegen de aangekondigde pensioenhervormingen.

Van Rooijen noemt het onbegrijpelijk dat 'een klein groepje mensen' zulke ingrijpende plannen denkt te kunnen doordrukken, zonder de huidige gepensioneerden daarin te kennen.

,,In achterkamertjes is een pensioenakkoord in elkaar gesleuteld, dat ingrijpt in de inkomens van bijna alle Nederlanders. Dat 2,5 miljoen gepensioneerden daarbij bewust buitenspel worden gehouden, zal op een rechter veel indruk maken'', denkt Van Rooijen.

Erik Lutjens, hoogleraar pensioenrecht aan de Vrije Universiteit, betwijfelt dat. ,,Dan hadden die gepensioneerden maar lid moeten worden van een vakbond. Die behartigt hun belangen'', zegt hij.

Het pensioenakkoord dat er nu ligt, is volgens Lutjens nog betrekkelijk vaag. Rechtszaken in dit stadium hebben daarom nog weinig zin. ,,Maar dat gaat veranderen als de plannen in cao-onderhandelingen tot uitvoer gebracht moeten gaan worden. Dan kan iedereen zijn pijlen erop gaan richten.''

Dat zou weleens een juridisch mijnenveld kunnen worden, waarschuwt Lutjens. Vooral het overhevelen van bestaande rechten naar een nieuw pensioenstelsel kan tot een lange reeks van procedures leiden, voorspelt hij. En kansloos zijn die allerminst; in het verleden zijn al enkele malen met succes wijzigingen in pensioenvoorzieningen aangevochten.

Ook het Alternatief voor Vakbond (AVV), een organisatie die vooral voor de pensioenrechten van jongeren opkomt, overweegt een gang naar de rechter. Het nieuwe akkoord leidt tot onevenwichtige belangenbehartiging, stelt AVV-voorzitter Martin Pikaart. ,,Pensioenfondsen zullen vanwege dit pensioenakkoord meer gaan uitkeren, waardoor de kas sneller leeg raakt en jongere generaties straks met lege handen staan'', aldus Pikaart.

Makkelijk zal een rechtsgang niet worden, weet hij. Eerder stapte het AVV tevergeefs naar de rechter toen bij het ambtenarenpensioenfonds ABP de regelingen voor vervroegde uittreding (VUT) versoberd moesten worden. Bovendien hebben de huidige gepensioneerden, vertegenwoordigd door de NVOG, 'een ijzersterke zaak', zegt Pikaart.

,,De garantie dat zij een welvaartsvast pensioen zouden krijgen, staat zwart op wit.''
De NVOG heeft de advocaat Jurjen Lemstra - die naam maakte met massaclaims tegen bedrijven als Dexia, Ahold, Aegon, World Online, Shell en Unilever - in de arm genomen om het pensioenakkoord 'desnoods tot aan de hoogste instantie' aan te vechten.

Pensioenrechten zijn eigendomsrechten, stelt Lemstra. Pas in zeer uitzonderlijke omstandigheden, zoals die zijn vastgelegd in de huidige Pensioenwet, mag dat recht worden aangetast.

Hoogleraar Lutjens is het daarmee eens. ,,De pensioenen van degenen die al met pensioen zijn kunnen helemaal niet alsnog afhankelijk worden gemaakt van ontwikkelingen op de beurs. Het zijn volgens de Pensioenwet vaststaande uitkeringen, die niet meer gewijzigd mogen worden.''

In 2020 AOW met 65: hoe?

Door Maurice Wilbrink

Vakbeweging en het ministerie van Sociale Zaken hebben zich de afgelopen weken in allerlei bochten gewrongen om het koopkrachtverlies te beperken van werknemers die in 2020 hun AOW met 65 willen ontvangen. In dat jaar schuift de officiële AOW-grens op naar 66, maar de uitkering mag naar voren worden getrokken.

Een jaar eerder met AOW in 2020 verlaagt het AOW-inkomen structureel (voor de rest van het leven) met tussen 6 en 7 procent, aldus het Centraal Planbureau.

Het eerste jaar - het 'brugjaar' tot aan het pensioen - is bijzonder, omdat mensen nog AOW-premie moeten blijven betalen. Die premieplicht verdwijnt met 66 jaar.

De AOW-premie is 17,9 procent van het bruto inkomen. Dat kost de 65-jarige die in 2020 met pensioen wil netto 9 tot 10 procent. Door de AOW echter tijdelijk - in dat jaar - bruto te verhogen wordt dat negatieve koopkrachteffect teniet gedaan.

In de periode 2013 tot 2028 wordt de AOW jaarlijks met 0,6 procent (gehuwden-AOW) of 0,4 procent (alleenstaanden-AOW) extra verhoogd. Dat moet eerder stoppen met werken vanaf 2020 wat makkelijker maken voor mensen die voornamelijk van de AOW moeten rondkomen.

Minister Henk Kamp (Sociale Zaken) stelt dat iemand die in 2020 met 65 jaar zijn AOW claimt, bijna aan het inkomen komt dat een 65-jarige AOW'er in 2019 krijgt. Een maand doorwerken vanaf 65 zou moeten volstaan om het laatste AOW-gaatje te dichten. De vakbeweging wil dat een 65-jarige in 2020 toch een belastingkorting krijgt, zodat er helemaal niet langer hoeft te worden doorgewerkt. Minister Kamp lijkt daartoe bereid.

Wie in 2020 met 65 pensioneert, ziet de samenstelling van zijn AOW-inkomen op zijn 66-ste veranderen. De AOW-premieplicht vervalt. In plaats van de nu bestaande ouderenkorting wordt in 2020 een nieuwe geïntroduceerd, die jaarlijks 300 euro netto oplevert voor inkomens tot 18.000 bruto. Daarboven wordt deze korting afgebouwd met stapjes van vijf procent.

Wie vanaf 2020 zijn AOW naar voren heeft getrokken, ontvangt op zijn 66-ste een lagere AOW dan een leeftijdgenoot die heeft doorgewerkt tot 66 en dan AOW gaat ontvangen.

De AOW die men tijdens zijn 65-ste ontvangt, wordt afgetrokken van de AOW die men ontvangt vanaf 66 jaar. Wat voor het 66-ste is ontvangen, wordt dan teruggehaald over een reeks van jaren. Hoe dat precies zal gaan, is nog niet duidelijk.

Vanaf 2025 gaat de AOW naar 67. Stoppen met 65 wordt dan duurder. Het zal waarschijnlijk 12 tot 14 procent op het AOW-inkomen schelen. Onduidelijk is nog of de AOW-premieplicht dan twee jaar lang (op 65-ste en 66-ste jaar) geldt, en twee jaar wordt gecompenseerd met een hogere bruto AOW.

Werknemers die een aanvullend pensioen hebben gespaard, kunnen dit ook naar voren trekken, en ook dat gaat gepaard met een lager pensioen vanaf 66. Ze zullen in de jaren voor de officiële AOW-leeftijd met hun aanvullende pensioen in het hogere belastingtarief voor werkenden vallen.

Pensioendatum wordt nog meer financiële keuze

Door Maurice Wilbrink

Het kiezen van de pensioendatum wordt vanaf 2020 meer dan ooit een financiële keuze. De AOW wordt over achteneenhalf jaar flexibel, en de aanvullende pensioenen zijn dat ook: dat betekent dat werknemers hun totale pensioeninkomen zelf kunnen beïnvloeden. Vroegpensionering zal nog steeds mogelijk zijn, maar de mogelijkheden worden in de verdere toekomst wel steeds kleiner.

 

- Wat betekent die flexibilisering?
De AOW wordt in 2020 flexibel. Tot dat jaar krijgt elke Nederlander met 65 zijn AOW, en die is maximaal als men tussen 15 en 65 jaar onafgebroken in ons land heeft gewoond; de AOW is niet gekoppeld aan gewerkte jaren. Met ingang van 2020, als de officiële AOW-leeftijd verschuift naar 66, wordt het moment om van de AOW gebruik te maken een eigen keuze. Iemand kan toch met 65 - niet eerder - de AOW claimen, tenzij z'n AOW en aanvullend pensioen zo laag zijn, dat hij of zij nog bijstand nodig heeft. In dat geval moet worden gewacht tot 66 om de AOW te krijgen.

In 2020 alsnog met 65 de AOW claimen zal waarschijnlijk met een klein koopkrachtverlies gepaard gaan. Een jaar eerder AOW verlaagt de uitkering met 6,5 procent, maar daartegenover staat dat het 'staatspensioen' ter compensatie vanaf 2013 vijftien jaar lang jaarlijks extra wordt verhoogd.

Een werknemer kan vanaf 2020 ook láter zijn AOW claimen; elk jaar uitstel na de dan geldende officiële AOW-leeftijd levert een 6,5 procent hogere uitkering op. Men kan de AOW maximaal vijf jaar voor zich uit schuiven. Dus vanaf 2020 - de officiële AOW-leeftijd is 66 - kan iemand besluiten tot zijn 71-ste door te gaan. In 2025 - de AOW-leeftijd schuift naar 67 - kan men tot 72 wachten met AOW ontvangen, wat een 32,5 procent hogere uitkering geeft.

Het aanvullende pensioen is nu in vrijwel alle gevallen reeds geflexibiliseerd. De richtleeftijd voor pensionering blijft tot het jaar 2020 nog 65, en schuift op naar 66 in 2020, en naar 67 in 2025. Eerder met pensioen kan, maar verlaagt de aanvullende pensioenuitkering tot aan de sterftedatum met 5,5 tot 7,25 procent, afhankelijk van de gehanteerde rekenrente. Later met pensioen kan ook, en per jaar uitstel wordt de pensioenuitkering 5,8 tot 7,2 procent hoger. Wie een pensioentekort heeft, zal dit gat kunnen vullen met een of twee jaar doorwerken.

 

- Kan een werkgever verhinderen dat een werknemer doorwerkt?
Er blijft vanaf 2020 in principe sprake van automatisch leeftijdsontslag bij het bereiken van de officiële pensioenleeftijd, die dan op 66 ligt. Maar daar kan van worden afgeweken op cao- of sectorniveau, of via individuele afspraken tussen een werkgever en personeel. Nu al is het automatisch leeftijdsontslag in de rijks-cao afgeschaft. De vakbonden hopen dat in andere sectoren ook te bereiken, maar werkgevers staan nog niet te trappelen, ze willen kunnen selecteren.

Wie in 2020 de AOW-leeftijd (66) bereikt, wil doorwerken en toch automatisch leeftijdsontslag krijgt, hoeft niet zijn AOW en aanvullend pensioen in te laten gaan. Hij kan tijdelijk werk zoeken om een inkomstenbron te hebben totdat hij zijn pensioen laat ingaan. De winst is een duidelijk hoger pensioen. De verwachting is dat de arbeidsmarkt over tien jaar grote krapte vertoont in allerlei sectoren, waar werkgevers met allerlei contracten op zullen inspelen.

 

- Blijft er ruimte voor vervroegde pensionering voor de huidige generaties werknemers?
Werknemers die 65 jaar worden voor 2020 kunnen gebruik maken van mogelijkheden voor vroegpensioen die veel sectoren kennen. (Politiemensen in opsporing en handhaving gaan nu met 60 jaar met pensioen, werknemers in de zorg gemiddeld tussen 62 en 63, vrachtwagenchauffeurs tussen 62 en 62,5. In de kleinmetaal en de metalectro schuift het vroegpensioen nu op richting 62, bouwvakkers gaan er rond 61 jaar en twee maanden uit).

Ook vanaf 2020 zal er gebruik zijn van vroegpensioen. De feitelijke mogelijkheden voor vroegpensioen hangen af van iemands arbeidsverleden (fulltime, parttime, gewerkte jaren) en de extra pensioenrechten die daarin zijn opgebouwd. Die extra rechten maken het naar voren trekken van het aanvullend pensioen mogelijk.

De oudere werknemers (45-plus) hebben relatief meer pensioen kunnen opbouwen dan jongere generaties. Álle werknemers zullen hun vroegpensioen echter voor een deel zien meeschuiven met de AOW-leeftijd, naar schatting zes tot acht maanden als de AOW een jaar opschuift.

Naarmate de jaren '20 verder verstrijken, zal de vroegpensioenleeftijd gaandeweg richting de 65 gaan. Met ingang van 2013 is er minder fiscale ruimte voor het opbouwen van nieuwe pensioenrechten, en dat raakt op de lange termijn het vroegpensioen met name in de sectoren die de huidige fiscale ruimte maximaal nodig hebben, zoals in de bouw en bij de politie.

Eerherstel voor de grijze werknemer

Door Maurice Wilbrink

 

'De oudere op de arbeidsmarkt is, zwak, onproductief, inflexibel en duur.' In dertig jaar tijd heeft zich een fatale beeldvorming ontwikkeld over het 'grijze' deel van de beroepsbevolking. Dat heeft voor een werkloze 55-plusser geleid tot een kans van twee procent op het vinden van een baan.

Nu de pensioenleeftijd net als vroeger weer op 65 jaar en straks nog hoger komt te liggen en zich bovendien grote arbeidstekorten gaan voordoen, moet die negatieve beeldvorming snel worden weggewerkt.

In de schaduw van de pensioenonderhandelingen is er tussen werkgevers en vakbeweging een tamelijk ambitieus akkoord gesloten om de positie van de oudere werknemer op de arbeidsmarkt te versterken.

Het nog vertrouwelijke akkoord streeft naar een complete cultuurverandering op de arbeidsmarkt, waarin eerherstel voor de grijze werknemer wordt beoogd.

Dat wordt opschieten, want de structurele tekorten aan werknemers beginnen in een aantal sectoren nu al te bijten. Sterk vergrijsd zijn onder meer het onderwijs, de landbouw en de gezondheidszorg.

Het belastinggeld dat nu wordt ingezet ten behoeve van de arbeidsparticipatie van ouderen, wordt door de sociale partners helemaal gericht op de 55-plussers die straks nog tien tot twaalf jaar zullen moeten doorwerken.

Ze komen met een mix van financiële prikkels en scholingsmogelijkheden voor zowel werkgevers als werknemers. Die moeten niet alleen de kansen van werkloze ouderen op een baan vergroten, maar ook de oudere werknemer aanzetten tot veranderen van werk.

,,Het moet straks normaal zijn dat iemand van zestig jaar naar een andere baan uitkijkt, als hij in zijn baan aan het verslijten is'', zegt iemand die betrokken was bij het maken van het conceptplan 'Beleidsagenda 2020: investeren in participatie en inzetbaarheid'.

Werkgeversorganisaties zien op centraal niveau al wel de noodzaak van deze agenda, maar het midden- en kleinbedrijf is nog lang niet overal zo ver. Een speciale campagne moet hen daar van overtuigen.

Een werkgever krijgt straks een premie voor het in dienst nemen van een werkloze 55-plusser (nu is dat al voor een 50-plusser) en ziet de kosten (loondoorbetaling) bij langdurige ziekte van deze werknemer sterk dalen. Hij moet een andere functie zoeken voor een oudere die bedreigd wordt door ontslag, eerst binnen het bedrijf en anders daarbuiten.

Daarnaast moet het ook normaler worden dat ouderen van baan wisselen. Een 55-plusser die straks een andere baan aanvaardt, krijgt een 'substantieel' bedrag, waarbij overigens de huidige 'doorwerkbonus' vanaf 62 jaar geleidelijk wordt afgebouwd. ,,Voorkomen moet worden dat oudere werknemers in hun baan vastlopen.''

De sociale partners willen ook dat de nieuwe 'vitaliteitsregeling' kan worden gebruikt voor vervroegd pensioen. Daarmee gaan ze verder dan het kabinet; het regeerakkoord stelt dat met deze fiscale regeling (die in de plaats komt van de levensloopregeling) slechts deeltijdpensioen kan worden gefinancierd.

Vakbonden houden er rekening mee dat mogelijk een groter deel van de loonruimte nodig is om scholing te betalen, waarmee kan worden geïnvesteerd in de arbeidsmarktpositie van ouderen. Ook allerlei algemene 'ontziemaatregelen', zoals seniorendagen zullen worden bekeken op hun effectiviteit en eventueel worden omgezet in andere middelen om meer ouderen aan het werk te krijgen.

In gelederen van de vakbonden is er ook kritiek op deze Beleidsagenda 2020. Die richt zich vooral op het feit dat ze een cultuurverandering bij werkgevers niet echt kan afdwingen.

FNV wil geen leiderschapscrisis over pensioen

Door Maurice Wilbrink

 

De FNV-top kwam maandag 18 april zwaar geëmotioneerd uit een vijf uur durende vergadering over de pensioencrisis die deze organisatie sinds enkele weken in tweeën splijt. Het interne gevecht over de inzet van de FNV voor de grote pensioenhervorming had zichtbaar zijn tol geeist.

Om een openlijke ruzie tussen de twee kampen te vermijden, presenteerde de zichtbaar gespannen Agnes Jongerius een compromis. Dat geeft nog wat tijd om het intern eens te worden: FNV gaat studeren op de vraag hoeveel zekerheid het pensioen straks nog kan bieden, zonder de inflatiecompensatie te verspelen.

Eerder op de dag was Jongerius als vakbondsleider geconfronteerd met boze Bondgenoten-kaderleden, die protesteerden tegen een akkoord dat Jongerius had willen ondertekenen.

De FNV keert nu verdeeld terug naar de onderhandelingstafel, waar werkgevers, de vakcentrales van CNV en MHP, alsmede de minister van sociale zaken met de nodige zorg zitten te wachten. Ze weten voorlopig niet wat ze hebben aan FNV-onderhandelaar Peter Gortzak, die als hoofdbestuurder van de vakcentrale samen met Jongerius tegenover de grote bonden is komen te staan. Bondgenoten voert het verzet aan tegen een systeem dat alle risico's bij de werknemers legt en pensioen onzekerder maakt.

Maar anderen binnen de FNV - daarin bijgevallen door CNV en MHP - wijzen op de voordelen van dit systeem: meer risico's nemen betekent ook dat de deelnemers ook alle extra winsten ontvangen als het goed gaat op de beurs. De waarde van het pensioen kan beter beschermd worden. CNV-onderhandelaar Jaap Jongejan: ,,Als de dekkingsgraad sterk stijgt, krijgen de werkgevers in zo'n systeem ook geen premiekorting meer.'' Hij nuanceert bovendien het belang van de bijstortverplichting: ,,In steeds meer bedrijfstakken worden pensioenregelingen ingevoerd, waarbij het bedrijf alleen een vaste premie betaalt en geen bijstortverplichtingen meer kent.''

Bondgenoten, gesteund door Abvakabo en FNV Bouw besloten het maandag niet zo hard te spelen dat de positie van Jongerius onhoudbaar werd. Jongerius heeft haar lot verbonden aan een pensioenakkoord, maar de opstandige FNV'ers weten dat een acute leiderschapscrisis binnen hun
FNV nog meer schade zou aanrichten. Bemiddeling vanuit een andere bond voor en tijdens de vergadering hielp te komen tot een compromis dat voor allen nét aanvaardbaar was.

Hoe gaat dit verder? De kans blijft bestaan dat FNV uiteindelijk toch de stekker definitief uit de onderhandelingen trekt, en het zoekt in een politieke lobby. Maar, waarschuwt ook MHP-pensioenonderhandelaar Eddy Haket, als de vakcentrale greep wil houden op allerlei andere
belangrijke onderwerpen - hervorming sociale zekerheid, arbeidsmarktbeleid, ontslagbeleid - dan kan FNV zichzelf niet voor langere tijd buiten spel zetten door af te haken op het pensioendossier.

Om die reden zullen ook de werkgevers niet snel weglopen. Ze hopen dat de FNV-top de achterban toch in het gareel krijgt, zodat er zaken kunnen worden gedaan. Maar desnoods regelen ze een pensioendeal met dit ondernemersvriendelijke kabinet. Op de korte termijn legt FNV de
bal bij minister Kamp van sociale zaken. Een gevecht over de toekomst van de AOW moet de aandacht even afleiden van de interne verdeeldheid over de nieuwe pensioencontracten.

'FNV heeft zich laten inpakken door werkgevers'

Door Maurice Wilbrink

 

Binnen de FNV is een opstand ontstaan over de inzet bij de onderhandelingen voor een nieuw pensioenstelsel. Grote FNV-bonden organiseren momenteel hun achterban tégen een stelsel dat alle risico's bij de werknemers legt. Het is een gevecht tegen de vakcentrale, die een gesloten compromis met de werkgevers wil doordrukken.

Bernard van Praag, gepensioneerd hoogleraar economie en oud-kroonlid van de Sociaal-Economische Raad, heeft regelmatig stevige kritiek geuit op de rol van de vakbeweging in het pensioendossier. Zo ook nu; hij vindt dat de FNV-vakcentrale zich heeft laten inpakken door de werkgevers.

Van Praag: ,,Werkgeversvoorman Bernard Wientjes is heel rationeel, hij speelt zijn rol uitstekend. Hij wil dat alle risico's verschuiven naar de werknemers en de gepensioneerden. FNV-leider Jongerius heeft dat geaccepteerd. De FNV is bezweken in een machtsspel aan een onderhandelingstafel waar werkgevers en werknemers elkaar in een hele collegiale en prettige sfeer treffen. Daar zijn de belangen van de werknemers onvoldoende aan bod gekomen.''

- De pensioencrisis is voor u eigenlijk vooral een vakbondscrisis?
,,Ik ben het niet eens met de diagnose dat het huidige pensioensysteem stuk is. Het lijdt onder te lage premies, die door vakbonden en werkgevers zijn vastgesteld. De fondsbesturen, waar ook weer de sociale partners in zitten, hebben zich die lage premies laten opdringen. Die besturen moeten uit professionals bestaan, en de vakbonden moeten gewoon goede arbeidsvoorwaarden afdwingen aan de cao-tafels.''

- Werkgevers en werknemersorganisaties herhalen voortdurend dat pensioen niet duurder mag worden. U vindt van wel. Waarom?
,,De vakbeweging heeft zich neergelegd bij het advies van de commissie-Goudswaard, waarin stond dat de pensioenpremies niet hoger kunnen worden. De vakbondsmensen zeggen: een dag werken per week voor je pensioen is genoeg. Maar dat ís niet zo. De premies zijn te laag om de kwaliteit van de pensioenen in stand te houden. De bonden moeten de moed hebben om tegen hun leden te zeggen: langer doorwerken, en meer sparen is nodig.''

- Pensioenfondsen zeggen dat meer premie nauwelijks helpt. Ze willen beleggingsrisico nemen om de indexatie veilig te stellen.
,,Het ABP heeft tot begin jaren '80 jarenlang pensioenpremies van 24 procent geïnd. Daarna daalden ze tot acht procent, en nu ligt de premie weer rond 22 procent. Er is lange tijd te weinig premie betaald, waardoor er grote gaten in het pensioenstelsel zijn geslagen. De buffers zijn verdwenen, en het resterende kapitaal kan niet genoeg rendement geven om te indexeren. De indexatie is een gok geworden, en als het fout gaat moet er pensioen gekort worden. De premies moeten dus omhoog. Hoe meer kapitaal er is, hoe meer het kan renderen.''

- Jongeren zijn bang dat ze met meer premie het pensioen van ouderen spekken. Hoe vermijd je een generatieconflict?
,,Iedere leeftijdsgroep in een fonds moet zijn eigen pensioenpot krijgen. Het moet duidelijk zijn of daar sprake is van overschotten of tekorten. Maar nu weet niemand of hij te veel of te weinig heeft betaald. Toen fondsen tekorten kregen, ontstond een omslagsysteem waarbij werkenden de uitkeringen van gepensioneerden gingen betalen. Dat komt omdat we onszelf in een heel onevenwichtig pensioenstelsel hebben gemanoeuvreerd. In een evenwichtig stelsel heeft elk leeftijdscohort een eigen pot geld, en hoeven jongeren niet extra op te draaien voor de tekorten van ouderen. Als die jongeren dan lang van hun pensioen willen genieten, dan kunnen ze zelf kiezen: meer premie betalen, of genoegen nemen met een wat lagere uitkering.''

FNV Bondgenoten bewerkt de werkgevers

Door Maurice Wilbrink

,,Ik wil uw petitie wel tekenen, maar dat wil nog niet zeggen dat u gelijk krijgt aan de cao-tafel!’’ Jan Odink, eerste onderhandelaar namens de werkgevers bij de cao voor de pluimveeverwerkende industrie, ontsnapte 13 april  aan een grote gele kaart, die de FNV-Bondgenoten-delegatie had meegenomen.

 
Vakbondsleider Henk van der Kolk spreekt werkgever Jan Odink. Foto David van Dam/GPD

 

De derde ronde in het cao-overleg voor de pluimveesector, in een zaaltje in Zeist, stond ineens in het teken van de plotseling opgelaaide pensioenstrijd die Bondgenoten nu met enkele andere FNV-bonden voert. Inzet: de werkgevers moeten in een nieuw stelsel risicodrager blijven en extra bijbetalen als een fonds zo zwaar in de problemen komt dat het op pensioen moet korten.

Het bedrijfstakpensioenfonds waar de pluimveebedrijven bij horen, verkeert in zwaar weer en lijkt niet te ontkomen aan het korten op het pensioen. Een hard gelag voor de deelnemers, die het toch al niet breed hebben.

Willem Noordman, hoofdbestuurder van FNV Bondgenoten, daagde de werkgeversdelegatie uit haar mede-verantwoordelijkheid tonen voor het pensioen. Werkgever Jan Odink kaatste terug: ,,Heeft u wel aan uw leden gevraagd wat ze willen? Meer loon nu, of meer pensioenopbouw? Allebei tegelijk kan niet.’’

Odink, getraind in onderhandelingen, bestudeerde nauwgezet de tekst van de petitie. Die stelt voor dat werknemers langer doorwerken of minder pensioen opbouwen als ze langer leven. ,,Daar ga ik mee akkoord.’’

Maar zijn de werkgevers ook bereid aan de cao-tafel te spreken over het repareren van gaten in het fonds, als de beurskoersen inzakken? Odink besloot dat niet bij voorbaat te blokkeren, tot tevredenheid van de Bondgenoten-delegatie, waar ook voorzitter Henk van der Kolk zich verlaat bij aansloot. De symbolische gele kaart hoefde niet te worden getrokken.

Van der Kolk zegt achteraf dat het daar om gaat: de vakbeweging vecht voor ruimte aan de cao-tafel om samen met werkgevers tegenvallers in de pensioensfeer op te vangen. Door de opstelling van de FNV-vakcentrale dreigde die ruimte weggegeven te worden. Bondgenoten probeert dat met een snelle campagne te redden.

Nieuw stelsel beschermt pensioen beter

Door Maurice Wilbrink

Een nieuw pensioensysteem, waarover vakbeweging en werkgevers het recent eens werden, scoort veel beter in het waardevast houden van pensioenen dan het bestaande stelsel. Dat blijkt uit vertrouwelijke berekeningen van het pensioenadviesbureau Ortec, die zijn opgenomen in een conceptakkoord van de sociale partners.

Uit de nieuwste tekst van dit akkoord, gedateerd op 30 maart, blijkt dat werkgevers- en werknemersorganisaties vasthouden aan een hervorming van het pensioenstelsel, waarbij oude rechten worden ondergebracht in een nieuw contract. Dit conceptakkoord staat inmiddels op losse schroeven, omdat een deel van de FNV-achterban vindt dat werknemers te veel risico lopen bij zo'n nieuw pensioencontract.

In het nieuwe contract lopen de deelnemers in pensioenfondsen inderdaad meer beleggingsrisico's, maar hebben ze een veel grotere kans op indexering van het pensioen. In een gunstig scenario - als beleggingsrendementen meevallen - bouwen werknemers zelfs zoveel pensioen op dat ze theoretisch de ruimte krijgen hun pensionering wat te vervroegen.

In hun akkoord pleiten vakbeweging en werkgevers ervoor het opnemen van de bestaande, oude rechten in een nieuw pensioencontract toch per wet te regelen. Eerder waren de onderhandelingen over een akkoord stilgevallen, omdat die wettelijke verplichting volgens de Landsadvocaat schadeclaims zou uitlokken van mensen die er buitengewoon door getroffen zouden worden.

Maar de Landsadvocaat, zo stellen bronnen nu, zou ook hebben vastgesteld dat je mensen kunt dwingen tot een nieuw contract, als dat veel beter presteert dan het huidige als het gaat om het beschermen tegen inflatie.

In het bestaande stelsel zal de komende tien jaar, volgens Ortec, niet geïndexeerd kunnen worden omdat alle ruimte nodig is voor het verhogen van de buffers. Bij slechte aandelenrendementen verliest het pensioen in het huidige systeem ruim dertig procent van zijn koopkracht.

In het nieuwe stelsel, zo staat in het conceptakkoord, vindt een 'uitruil' plaats tussen een wat grotere kans op het korten van pensioenen en een veel betere waardevastheid op de lange termijn.

Een nieuw stelsel presteert beter omdat het te maken krijgt met soepeler toezichteisen. Daardoor kunnen de toekomstige verplichtingen van een fonds anders worden uitgerekend, en verbetert de dekkingsgraad.

Berekeningen laten zien dat oudere werknemers (50-60 jaar) vijf jaar na het ingaan van de stelselwijziging hun kapitaal bijna helemaal geïndexeerd krijgen. Als ze premie inleggen die bij volledige indexatie na vijf jaar een uitkering van 100 euro moet opleveren, dan is de uitkomst in het nieuwe stelsel 97,60 euro, en na tien jaar 96,70 euro. Voor de jongere werknemers (30-40 jaar) zijn de resultaten nog iets gunstiger.

 
Een nieuw contract presteert ook op de zeer lange termijn beter. Tot 2050 is de indexatie jaarlijks hoger dan in het huidige stelsel, zie de grafiek. Schokken op de aandelenmarkt zijn een risico voor de deelnemer, maar de gevolgen moeten worden uitgesmeerd over maximaal tien jaar.

FNV zoekt ruimte in pensioenonderhandelingen

Door Maurice Wilbrink

 

De pensioenonderhandelaar van de FNV-vakcentrale, hoofdbestuurder Peter Gortzak, heeft maandag 4 april met zijn portefeuille gezwaaid om overeind te blijven in de storm van kritiek die hij kreeg van een aantal bonden. Inzet was de FNV-opstelling in de hervorming van het pensioenstelsel, een operatie waarmee bijna een miljard euro is gemoeid.

Gortzak onderhandelde maandenlang in het diepste geheim met de werkgevers en de overheid, en beet zich vast in het uitermate technische dossier. Hij sleepte er een resultaat uit dat duidelijk beter scoort, zo rekende bureau Ortec uit, bij het waardevast houden van de pensioenen, dan het huidige systeem. Zo'n nieuw stelsel schept wel onzekerheid - de beleggingsresultaten bepalen de pensioenuitkomst - maar dat kon volgens hem worden uitgelegd.

Gortzak meende dat de voordelen van dit systeem duidelijk zijn te prefereren boven de schijn-zekerheden van het huidige stelsel. Maar hij kreeg het intern niet over het voetlicht, niet bij de kritische bestuurders en kaderleden van Bondgenoten en Abvakabo, en zelfs niet nadat de pensioenautoriteit van Bondgenoten, Willem Noordman, aan hem was gekoppeld.

Zeven zwaargewichten van de twee grootste FNV-bonden trokken maandag aan de noodrem, en eisten een time out in de onderhandelingen. Die kregen ze, constateren ze tevreden. Maar niemand weet wat de uitkomst hiervan zal zijn. Duidelijk is dat de zeven heel goed de emoties van hun achterban hebben ingeschat. De adhesiebetuigingen van bondsbestuurders stroomden dinsdag bij hen binnen.

Het Federatiebestuur, geconfronteerd met een opstand bij de bonden, deed een concessie en zegde volledige openheid van informatie toe. Ze hoopt dat een snel georganiseerd debat met de achterban de ergste kou uit de lucht haalt. Als Gortzak straks terugkeert naar de onderhandelingstafel, heeft hij een nieuwe eis - de werkgevers moeten meebetalen als de beleggingsrendementen tegenvallen - en dan heeft hij wellicht meer draagvlak om verder te onderhandelen.

FNV lijkt hiermee ook ruimte voor zichzelf te scheppen voor het stuklopen van de onderhandelingen, waar FNV-bestuurders dinsdag al wel rekening mee hielden. ,,Beter geen akkoord dan een slecht akkoord,'' zei Roel Berghuis bestuurder van Bondgenoten in de spoorwegsector, en zijn collega's in andere sectoren zeiden het hem dinsdag na.

De toenememde strijdlust bij delen van de FNV als het gaat om de pensioenhervorming, maakt een compromis met minister Kamp en de werkgevers moeilijker. Kamp, zeggen FNV'ers, chanteert de vakbeweging door de buffereisen voor de pensioenfondsen sterk op te schroeven, als de vakbeweging niet een stelsel accepteert met vooral 'zachte' rechten, en dus veel onzekerheid voor de deelnemers. De werkgevers hebben zich al rijk gerekend met het principe-akkoord dat er was bereikt.

,,Is de politiek stoer genoeg om veel hogere buffers te eisen bij de fondsen, waardoor er jarenlang niet geindexeerd kan worden? Daar komt strijd over,'' zegt Bondgenoten-bestuurder Mari Martens (schoonmaaksector).

En Jan Berghuis, bestuurder van Bondgenoten in de Metaal, zegt het zo: ,,Waarom zouden wij als vakbeweging deze kastanjes uit het vuur halen? Laat Kamp het maar doen: pensioenuitkeringen korten en vijftien jaar indexatie schrappen. Hij heeft ons nodig, binnen drie maanden worden we toch weer aan tafel gevraagd om te praten.''

'Geslotenheid fondsen schaadt pensioenvertrouwen'

Door Maurice Wilbrink

Op initiatief van CDA-parlementariër Pieter Omtzigt boog de Tweede Kamer zich 31 maart 2011 over het beleggingsbeleid van de pensioenfondsen. Die fondsen moeten daar eindelijk openheid over bieden, vindt hij.

,,In 2007 heeft de Tweede Kamer al gevraagd aan de pensioensector om volledige openheid te geven over haar beleggingsbeleid. In 2010 hebben we daar nogmaals op aangedrongen. Nu hebben we nog steeds geen behoorlijk antwoord gekregen.''

CDA-Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt vindt dit typerend voor de wereld van de pensioenfondsen. Hij waarschuwt deze fondsen - stille krachten die 850 miljard euro beheren - om snel totale transparantie te verschaffen over wat ze beleggen en waarin, en hoe de risico's verdeeld zijn over de deelnemers. ,,Doe je dat niet, dan zet je de vertrouwensrelatie met je deelnemers op het spel.''

Omtzigt nam het initiatief voor een bijeenkomst waarbij beleggingsexperts aan Tweede Kamerleden uiteenzetten hoe ze aankijken tegen het beleggingsbeleid van de pensioenfondsen. De fondsen worstelen daarmee: ze willen risico's nemen met het deelnemerskapitaal om aan voldoende rendement te komen. Dat moet indexatie (inflatiebescherming) van het pensioen mogelijk maken, maar twee beurscrisissen (2002, 2008) met grote verliezen op aandelenportefeuilles en de dreiging van regelrechte kortingen op pensioenuitkeringen heeft het publiek sceptisch gemaakt.

Waren berichten over beleggingen in de wapenindustrie in 2007 aanleiding om aan te dringen op openheid, nu is het de nadering van een nieuw pensioencontract voor de miljoenen deelnemers in pensioenregelingen.

Omtzigt: ,,Per werknemer wordt jaarlijks tussen drieduizend en zevenduizend euro premie ingelegd. In ruil daarvoor moet je precies op de hoogte zijn welke risico's ermee worden genomen, waarbij duidelijk is dat beleggen in veilige staatsobligaties niet genoeg oplevert. Mensen mogen ook weten waarin wordt belegd. Als je geld steekt in een beleggingsfonds, heb je toegang tot hele prospectussen waarin de beleggingskeuzen worden toegelicht. Dat moeten de pensioenfondsen ook doen.''

Openheid maakt minder kwetsbaar voor kritiek, zegt Omtzigt. ,,Als je in 2006 hebt uitgelegd dat je rendement zoekt in Griekse staatsobligaties, dan heb je in 2011 ook een verhaal als er iets met die obligaties gebeurt.''

Het allermeeste werk moeten de fondsen volgens Omtzigt nu maken van kostentransparantie. ,,De private sector heeft zijn woekerpolis met zeer hoge verborgen kosten. Ik wil weten hoeveel verborgen kosten de pensioenfondsen maken.'' Hij stelt dat de pensioenfondsen minder kosten maken dan de Wabeke-norm voorschrijft (oud-Ombudsman Financiële Dienstverlening Wabeke stelde dat 2,5 procent over de inleg als aanvaardbaar kostenniveau mag gelden).

,,Maar we weten niet hoe hoog de kosten zijn. Als de kosten met 0,1 procent dalen, gerekend over 850 miljard, dan gaat het om 85 miljoen euro. Dat is winst voor de deelnemers! Als je de fondsen vraagt om openheid over de kosten, reageren ze echter heel defensief. Ze zeggen: het gaat ons om de rendementen. Maar verslaan ze jarenlang de markt? En tegen welke kosten dan?''

De laatste vorm van openheid die Omtzigt eist betreft het aangaan van derivaten, complexe beleggingsproducten waarmee fondsen zich onder meer tegen risico's indekken op de valutamarkt en de rentemarkt. Zulke beleggingen leveren grote winsten én verliezen. ,,Hier moet zelfs nog een begin worden gemaakt met transparantie.''